Уладзімір Казбярук, які адзначыў сваё 85-годдзе, надрукаваў у часопісе "Роднае слова" (2008, №8) артыкул "Беларуская літаратура ХІХ стагоддзя: творчыя кантакты і рэмінісцэнцыі".
Шмат што здзіўляе.
І век пражыў доўгі, і разумна разважае пра літаратуру. Шэраг трапных назіранняў. Напрыклад, удакладненні да верша У.Сыракомлі "Добрыя весці".
Але будучы дакладным у дробязях, У.Казбярук памыляецца ў галоўным. Памыляўся ўсё жыццё, памыляецца і цяпер.
Даследчык гвалтам цягне чытача ў савецкую эпоху з яе ідэалагічнымі штампамі. Абараняе гэтыя штампы, абараняе канцэпцыю сваіх кніжак, выдадзеных у 70-я гг., мадэрнізуючы свае ранейшыя погляды.
Ён зноў сцвярджае: вось вам ваша беларуская літаратура з яе простым беларускім мужыком і простай беларускаю моваю, а вось гэта - не ваша, небеларуская. (Памятаю, як заўзята выступала супраць "простага беларускага мужыка" Л.Тарасюк. На дзвярах аўдыторыі, у якой яна прымала іспыт, вывешваўся аркуш паперы з надпісам, што тут забараняецца ўжываць выраз "просты беларускі мужык").
А каб выглядала пераканаўча, У.Казбярук спасылаецца на аўтарытэты. Прычым, спасылкі вырываюцца з кантэксту. Бярэцца толькі тое, што патрэбна аўтару. А таму безапеляцыйна сцвярджаецца: "У першай палавіне ХІХ ст. беларуская нацыянальная ідэя пакуль што яшчэ адсутнічае". Яшчэ горш атрымліваецца з канкрэтнымі пісьменнікамі. Паводле У.Казберука, у чытача складваецца ўражанне, што і Я.Чачот, і Я.Баршчэўскі, і.У.Сыракомля, і В.Дунін-Марцінкевіч - небеларускія літаратары, бо іх творчасць моцна прасякнута польскім зместам, а А.Рыпінскі ўвогуле прысвяціў сваю кнігу "першаму з беларускіх мужыкоў, які навучыцца спачатку чытаць, а затым гаварыць і думаць па-польску". Гэта, відавочна, жахлівае злачынства.
Хто ж тады беларускія пісьменнікі ХІХ ст.? Дзе ж тады тая беларуская літаратуры ХІХ ст.?
Усе ж тыя, каго называе ў сваім артыкуле У.Казбярук, адно "польскія пісьменнікі, якія жылі на Беларусі".
Бедная беларуская літаратура!
Пра яе пішуць як пра нейкую значную з'яву, пра яе стылі і плыні, зусім не памятаючы, што ўласнабеларускіх пісьменнікаў ў ХІХ ст. не было. Перадусім іх назваць не могуць!
Такое было савецкае беларускае літаратуразнаўства. Так засвоіў У.Казбярук паўстагоддзя таму. Засвоіў добра, навек, бо да таго ж колісь хадзіў у польскую школу, якая вучыла, што ўсе пісьменнікі з земляў былое Рэчы Паспалітае - польскія.
А сёння трактуе чытача даўняй трасянкаю, заплюшчыўшы вочы, што цяпер на каляндары іншы час і іншыя погляды дамінуюць у сучаснай беларускай літаратуразнаўчай навуцы.
Чаго варты такія сцверджанні, як: "па сутнасці не было літаратурнага працэсу", "у другой палове ХІХ ст. беларуская літаратура пачала адраджацца на перакрыжаванні культур і літаратур"? Як гэта так? Калі адсутнічаў літаратурны працэс, дык адкуль узяліся беларускія мастацкія творы ХІХ ст.? У.Казбярук пярэчыць сам сабе: нават назва яго артыкула сведчыць, што літаратурны працэс існаваў!
Савецкі тэзіс пра адраджэнне беларускай літаратуры пасля "воссоединения" Беларусі з Расіяю У.Казбярук мадэрнізуе паводле свае волі, пераносіць гэтае адраджэнне на другую палову ХІХ ст. А што было з беларускай літаратурай у першай палове ХІХ ст.? Яна знаходзілася ў летаргічным сне? (Раней такое сцвярджалася пра XVIII ст., г.зн. пра час да "воссоединения"). Ці яна адраджалася на неперакрыжаванні культур і літаратур? А можа проста была ў заняпадзе? Апошняе найбольш верагодна. Перадусім, У.Казбярук так некалі і зборнік тэкстаў ХІХ ст. назваў, і такую канцэпцыю адстойвае ў дадзеным артыкуле.
Ну, падабаюцца яму аднаязыкія беларусы і ўсё тут. Вядома ж, простыя беларускія мужыкі. У лапцях і з каўтуном. Які ў іх літаратурны працэс, якая ў іх літаратура?!! Цешцеся, што былі ў заняпадзе, а пасля пачалі адраджацца. Каб пад кіраўніцтвам старэйшага брата (чытай: партыі Леніна і Сталіна) урэшце дасягнуць росквіту.
Прыкра пісаць такое пра чалавека, які больш за паўстагоддзя шчыра даследаваў беларускую літаратуру, выявіў і апублікаваў шэраг невядомых тэкстаў ХІХ ст., пашыраў беларускую прысутнасць у свеце. Але нашыя заўвагі носяць не асобасны характар, а закранаюць праблему канцэптуальнага асэнсавання беларускага прыгожага пісьменства. Мы кажам пра заганнасць створанае (не У.Казберуком, дарэчы) канцэцыі, якую У.Казбярук усё жыццё імкнуўся ажывіць, напоўніць сэнсам.
Ён свята верыць у гэту канцэпцыю сам і хоча, каб усе іншыя таксама верылі ў яе.
![[info]](http://l-stat.livejournal.com/img/userinfo.gif){kind=small}
adrawonzh
Усё жыццё працаваў, апантана і самааддана. Ці было ў яго 
Пахавалі яшчэ аднаго працаўніка, апантанага літаратурай і Беларуссю.